"Anlatmak bir görevdi. Tanıklık etmek, bir borç. Çünkü unutmak, onların iki kez ölmesi olurdu." Primo Levi6 Şubat’ın, acının takvime sıkıştırıldığı üçüncü yılındayız. Yas, ritüele dönüşüp sorumluluğu örtüyor. Oysa unutmak, ölenleri bir kez daha öldürmektir. Felaketler, Demokles’in Kılıcı gibi başımızda sallanmaya devam ederken yaşanan acılar toplumsal hayatın merkezinden çekilip duygusal, dinsel ritüellere dönüştürülerek metafizikleşiyor. Tutulan yas, sonuç olarak ne bir yüzleşmeye ne de gerçek bir hesap sormaya evriliyor; açılan mahkemeler, adliyelerin tozlu raflarında Kafkaesk şekilde zaman aşımına uğratılıyor; bizler ise bu adaletsizlik denizinde nefessiz kalmaya devam ediyoruz.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">6 Şubat’tan ne öğrendik? Felaketin açığa çıkardığı çatlaklarla yüzleştik mi? Daha sorumlu, örgütlü, hesap soran bir topluma mı dönüştük yoksa trajedi hafızamıza bir yenisini daha mı ekledik?&nbsp;</li></ul>Bu sorulara verdiğimiz yanıt, bizi kaçınılmaz biçimde tarihimize götürür çünkü 17 Ağustos 1999 ile 6 Şubat 2023 arasında uzanan çizgi, yalnızca jeolojik bir hat değil, ekonomi-politik, ahlaksal bir süreklilik gösterir. Aynı ihmaller, aynı unutma biçimleri… İsimler değişir, iktidarlar, makamlar el değiştirir ama ders bir türlü alınmaz. Alınmadığı için afetler, felaketlere dönüşür: Aynı yöntemleri işleterek farklı sonuçlar beklenirken “yüzyılın felaketi” gerçekleşiverir.Şapkayı önümüze koyalım: Deprem doğaldır, felaket ise politik. Yıkımın boyutunu, politik kararlar belirler. Nerede yapılaşmaya izin verildiği, nasıl denetlendiği, hangi önlemlerin alınmadığı… Bunların her biri, felaketi kaçınılmaz kılan zincirin halkalarıdır.&nbsp;Asıl soru şudur: Neden aynı şeyler olmaya devam ediyor? Yanıt, belleğin ne olduğuna içkindir. Bu içkinlik şunu sorar: Hatırlamanın değişme neden olmaması ne demek?Hatırlama eylemi, Eski Yunancada zehir, ilaç, büyü anlamına gelen pharmakon gibidir; aynı anda hem zehir hem de ilaçtır. Eğer 6 Şubat’ı yalnızca takvimlerdeki bir yas ritüeline dönüştürürsek bu hatırlama biçimi toplumsal iradeyi uyuşturan bir zehire dönüşür; sorumluluğu kaderin anonimliğine havale ederek bizi pasifleştirir. Ancak hatırlamayı, adaletin peşine düşen, tanıklığı hesap sormaya evrilten bir eylem olarak kurgularsak işte o zaman bu hafıza, toplumsal bağışıklığımızı güçlendiren gerçek ilaca yani çareye dönüşür.&nbsp;1980'lerden bu yana üzerine sürekli beton dökülen, doğası gereği örgütlü toplumsallığımız, bugün dayanışma ağlarında filizlenen o "ayrık otu" direnci, pharmakon'un bu şifalı yüzünü temsil etmektedir. Bu nedenle hatırlamakla bellek arasında ontolojik bir fark vardır. Hatırlamak, duygusal anlamda geri çağırma; bellek, ekonomi-politik ve etik bir yükümlülüktür.Felaketler söz konusu ise bu fark daha da belirginleşir. Yıkımı hatırlamak, kayıpları anmak, acıyı paylaşmak elbette insani bir ihtiyaç. Ancak bellek burada durduğunda işlevini yitirir. Çünkü bellek, “Ne yaşadık?” sorusuyla değil, “Bu yaşananın bir daha olmaması için ne yapıyoruz?” sorusuyla anlam kazanır. Bu anlamda bellek, bir tür kamusal vicdandır. Kimin konuştuğunu, sustuğunu; sorumluluk aldığını, suçu zamana yayarak görünmez kıldığını kaydeder. Felaketlerden sonra tutulan bu kayıt, yalnızca tarih kitaplarında değil, toplumsal ilişkilere de toplumsal vicdana da umuda da rengini verir. Sessizlik de belleğin parçasıdır, unutma da.Hannah Arendt’in işaret ettiği gibi, sorumluluk suçla karıştırılamaz. Sorumluluk, doğrudan fail olmakla değil, olup bitene “Ben burdayım” diyebilmekle ilgilidir. Felaketler, tam da bu nedenle yöneticilerle birlikte toplumu da sınar. Kim görmezden geldi, kim normalleştirdi, kim “Beni ilgilendirmiyor” dedi? Bellek, bunların toplamıdır.Bellek aynı zamanda&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://serbestiyet.com/gunun-yazilari/unutmak-hatirlamak-anlatmak-i-etik-bir-rejim-olarak-bellek-208332/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">seçicidir</a>. Neyi hatırladığımız kadar, neyi unuttuğumuz da politiktir. Paul Ricoeur’a göre unutma, örgütlü bir tercihtir. Felaketlerin ardından hızla yapılan "normalleşme" çağrıları, belleğin rahatsız edici yükünü hafifletmek içindir. Oysa bellek, salt hatırlamaya indirgenemez çünkü rahatsız etmeye içkindir. Bellek, geçmişe bakmak kadar geleceği kurma iradesidir. Hatırlamak, “Felaketin tekrarlanmaması için sorumluluk alıyorum” demektir. Bellek, bu anlamıyla dönüştürücü iradenin oksijenidir.Hatırlamak, tamamen kurumların üstlenebileceği bir sorumluluk değildir. Bunun kanıtı, felaket anlarında ortaya çıkan “biz”dir. Kimliklerin askıya alındığı, rollerin çözüldüğü anda toplum, kurumlardan önce, hiçbir yerden talimat beklemeden kendiliğinden harekete geçer.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Felaket anı, toplumun en çıplak hâlidir. Deprem, savaş ya da işgalde aynı örüntü yaşanır: Alışıldık hiyerarşiler anlamını yitirir; insanlar sıfatlarından sıyrılıp birbirine muhtaç öznelere dönüşür. Toplumu birarada tutan şeyin ne olduğu, tam da bu anlarda açığa çıkar.</li></ul>6 Şubat sabahı beliren işte buydu. Enkaz başlarında kimse kimsenin kimliğini sormadı. Siyasi görüşler, sınıfla, etnik ya da mezhepsel ayrımlar geri çekildi. Yerine başka bir dil geçti: “Sesim geliyor mu?”, “Elimden ne gelir?”, “Yalnız değilsin.”&nbsp;Bu dil, kurumlardan değil, komşuluktan, yakınlıktan, tanıklıktan doğdu.Bu yalnızca depreme özgü değildir; hayatta kalmanın ortak mesele olduğu her kriz, “biz”i yeniden tanımlar. 6 Şubat'ta kurumların işlevsiz kaldığı anda, insanlar emir ya da talimat beklemeden, "Yetkim var mı?" diye sormadan taşın altına elini koydu. Bu, toplumun asıl ayakta durmasını sağlayan gerçek dayanışma kapasitesiydi.Felaket anlarında ortaya çıkan bu tablo, tesadüfi değildir. Çünkü kriz, toplumsal ilişkilerin süslerini döker. Olağan zamanlarda bizi ayıran, aramıza mesafe koyan, rekabete zorlayan, yer yer düşmanlaştıran mekanizmalar anlamsızlaşıp çöktüğünde, sahici; sahici olduğu kadar da içten bağlar filizlenir. İnsan, insana bakar; bakış bakışa çağrı olur. Toplum, bir soyutlama olmaktan çıkar; dayanışarak toplumsallaşır.&nbsp;Ancak bu iklim geçicidir. Sıcak günler geride kaldığında “fabrika ayarları” yüklenir. Peki, bu güç neden kalıcı olmaz? Yanıt, devlet ve işleyişindedir. Dayanışmanın geçiciliği, merkezi bürokratik yapının onu bastırmasından kaynaklanır.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Devlet nerede?&nbsp;</h2>Felaket anında sorulan “Devlet nerede?” sorusu, aslında daha derin bir paradoksu imler: Devlet bu kadar büyük ve her yerdeyken neden işe yaramadı? 6 Şubat’ta ifşa olan, devletin bütün kurumlarıyla işlevsizliğiydi. Uzayan emir-komuta zincirleri hareketi yavaşlattı; yetkiler dağıldıkça sorumluluk buharlaştı; merkezde kilitlenen kararlar, mevcut kaynakları bile harekete geçiremedi.Bu bir tesadüf değil. Merkezî devlet aklı, yapısı gereği krizi yönetemez. Merkezileştikçe bilgi yukarı taşınır, karar ağırlaşır, yerel inisiyatif felç olur. Oysa felaket anlarında hız, yakınlık, yerindelik üçlüsü hayat kurtarır. Bürokratik düzen, sorumluluğu prosedürlere gömer; herkes görevini yapar ama kimse sonuçtan sorumlu değildir. Max Weber’in tanımladığı bu yapı, olağanüstü zamanlarda ölümcül bir hantallığa bürünür. Mesele, devletin nasıl örgütlendiği, kimin adına işlediğidir. Kriz anında toplumun reflekslerini felç eden, yerelin inisiyatifini boğan, her şeyi merkezden kontrol etmeye çalışan bir yapı, çözüm üretmek yerine sorunu derinleştirir.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Sorumluluğun çağrısı: Dayanışma</h2>6 Şubat’ta ortaya çıkan dayanışma ne mucize ne de istisnaydı; kriz anlarında devreye giren etik refleksti. Bu, yalnızca “iyilik” değil, etik bir çağrıydı. Levinas’ın sorumluluk etiğinde işaret ettiği gibi, ötekinin çağrısına yanıt vermek tercih değil, yükümlülüktür. Felaket anlarında yardım etmeyiz, hayatın sorumluluk çağrısına koşarak yanıt veririz.Dayanışmanın iyileştirici gücü de buradan gelir. Yarayı sardığı gibi ilişkiyi de onarır. Ruhu ısıtır, yaşamı salt hayatta kalmaktan çıkarıp anlamlı kılar. Tüm yıkıcılığına rağmen, felaket anlarında kısa süreliğine de olsa deneyimlediğimiz şey politik, etik, estetik bir yoğunluktur. Peki, bu dönüşüm nasıl kalıcı kılınabilir?<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Tanıklıktan hesap sormaya</h2>Felaketlerden sonra en büyük tehlike unutmak değil, tanıksızlaşmaktır. Tanıklık, yaşananların sorumluluğunu geleceğe taşımayı kabul etmektir. Tanıksızlık ise tarihsizliktir. Tarihsizleşen toplumda, hiçbir şey gerçekten yaşanmış sayılmaz; dolayısıyla hiçbir şeyin hesabı da sorul(a)maz.Peki,&nbsp;hesap sorulmadığında ne olur? Hukuksuzluk istisna olmaktan çıkıp norm hâline geldiğinde, toplumun bağışıklık sistemi çöker. Tıpkı savunmasız bir bedenin en küçük enfeksiyona açık hale gelmesi gibi, hesap mekanizmaları felç olmuş bir toplum da keyfiyete, yeni felaketlere davetiye çıkarır. Sorumluluk adreslenmediği sürece, “Kime ne oldu ki!” sözü kendini gerçekleştiren bir kehanete dönüşür. Tanıklık ise bu sözü reddedip “Buradayım, olup biteni anlıyorum, sorumluları biliyorum, susmuyorum, hesap soruyorum” demektir.Ancak Türkiye’de bu çöküşe direnen bir damar var. Devletin sistematik olarak boşalttığı alanda, toplum dijital, fiziksel, hibrit dayanışma ağlarıyla kendi hayatiyetini yeniden kuruyor. 17 Ağustos’tan 6 Şubat’a uzanan bu hat, "yetkisiz sorumluların" nasıl bir kolektif irade inşa ettiğinin kanıtıdır. Bu ağlar, yalnızca yardım taşıyan lojistik kanallar değil; aynı zamanda unutuşa karşı örülen kamusal tanıklık zincirleridir.6 Şubat enkazının altından kalkmak için yalnızca fizikî ihya yeterli değildir; bu yıkımı, ancak toplumsal rehabilitasyonla eşzamanlı yürütebiliriz. Bu sürecin asıl özneleri, "yetkisi olmayan ama sorumluluk üstlenen" ayrık otları yani yetkisiz&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://bianet.org/yazi/ihya-ve-rehabilitasyonun-oznesi-melez-turkler-275147" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">sorumlulardır</a>. Ne sulanmaya ne de çapalanmaya ihtiyaç duyan, üzerine dökülen milyonlarca betonun altından bile başını uzatabilenlerdir. Bugün hatırlamak, tam da bu ayrık otu direnciyle; enkazı gerçek bir yurda dönüştürme iradesidir.6 Şubat’ın üçüncü yılında, yasımızı kamusal sorumluluğa dönüştürüp dönüştüremediğimizin muhasebesini yapalım. Dayanışma hayat kurtarır; ama tanıklıkla birleşip hesap sormaya evrilmedikçe aynı yıkımlar yeniden yaşanır; ilaç, zehire dönüşür. Felaketin açtığı yaralara merhem olalım ama bir yandan da o yaraların neden açıldığını unutmayalım. Çünkü kalıcı şifa, felaketi ritüelleştirip kadere bağlamak değil, 'bir daha asla' demenin etik-politik ısrarını sürdürmektir. Hatırlamak, adalet yerini bulana dek susmayacağımızı beyan eden itirazın sessiz ama dönüştürücü çığlığıdır. &nbsp;

Angst

6 Şubat’ın üçüncü yılında, yasımızı kamusal sorumluluğa dönüştürüp dönüştüremediğimizin muhasebesini yapalım. Dayanışma hayat kurtarır; ama tanıklıkla birleşip hesap sormaya evrilmedikçe aynı yıkımlar yeniden yaşanır; ilaç, zehire dönüşür. Felaketin açtığı yaralara merhem olalım ama bir yandan da o yaraların neden açıldığını unutmayalım.

Zehri ilaca dönüştürecek irade: 6 Şubat’ı hatırlamak

İçeride ve dışarıda belirsizlikler bir miktar azalmış olsa da, yılın geri kalanında da varlıklarını korumaya devam edecek. Dışarıda Trump tarifelerinin nihai hali dün itibarıyla uygulamaya konmuş olsa da, tarife kaynaklı belirsizliklerin tam olarak ortadan kalktığını söylemek zor. Uygulamaya konan tarifeler birçok ülke için oldukça yüksek. Bu yüksek tarifelerle ABD’de ortalama tarife oranı %2,3'ten %15,2’ye yükselerek, İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana en yüksek seviyesine ulaştı. Tarifeler etkilerini ekonomik büyüme ve enflasyon üzerinde ufaktan hissettirmeye başlasa da, asıl sorun, bundan sonraki sürede bu etkiler ne kadar beklenenden daha güçlü ortaya çıkacak ya da çıkmayacak; işte ana belirsizlik bu.Trump ve destekçilerine göre tarifelerin olumsuz değil, aksine olumlu etkileri baskın çıkacak. Öyle ki artan tarifelerle rekor düzeye ulaşan ve ulaşacak olan tarife gelirleriyle ekonominin büyümesi için kaynak yaratılmasının yanı sıra ABD’li tüketicilere bu gelirlerle çek bile verilebilecek. Trump muhalifleri ise tam aksini savunuyor. Onlara göre böylesine yüksek tarifelerle sadece ekonomik büyüme baskılanmayacak, aynı zamanda enflasyon da güçlü yükselecek ve kıtlığa neden olacak.İçeriye geldiğimizde ise 19 Mart olaylarının olumsuz etkilerini geride bıraksak da ekonomi dışı, özellikle de siyasi belirsizlikler ve endişeler bitmiş değil. 15 Eylül’deki CHP kurultayına ilişkin karar, Demokles’in kılıcı gibi piyasanın üzerinde sallanmaya devam ediyor. Ortaya çıkması muhtemel diğer siyasi endişeler de cabası. Ekonomi tarafında da evet, enflasyon düşmeye devam ediyor; fakat alt detaylarda hizmet enflasyonunda katılık kendini son 3 aydır daha güçlü hissettiriyor. Yine hem ekonomi dışı, siyaset kaynaklı belirsizlikler hem de faiz indirim sürecinin başlamasının etkisiyle, şirket ve bireylerin döviz tercihi nasıl şekilleneceği kısmı da hayli kritik. Bahsettiğim bu belirsizlik ve endişelerle “dövize yönelim güçlü olur mu” sorusu belki de en önemlisi. Bana kalırsa Merkez Bankası’nın yılın geri kalanında ne kadarlık bir faiz indirimi yapacağını belirleyen asıl unsur da dövize yönelim derecesi olacak.Peki, belirsizliklerin hâlâ devam ettiği böylesi bir konjonktürde yatırımcı kendini nasıl daha güvenli tarafta tutabilir, hangi güvenli varlıklara yönelebilir? Anlattıklarım çerçevesinde Türkiye’deki yatırımcıların bir süre daha portföylerde ağırlıklı olarak TL varlık bulundurmaya devam etmeleri rasyonel görünüyor. Tabii risk yapılarına göre ağırlık elbette değişebilir. Örneğin düşük riskli profillerde TL ağırlığı %50-%60 civarında olabilir. Orta riskli profillerde ise bu oran %40-%50 bandındayken, riskli yatırımcı grubunda %30-%40 bandında olabilir. Tam da bu noktada bir diğer önemli soru: peki, portföylerde hangi TL varlıklar yer almalı? Yatırımcıların TL varlıklardan vadeli mevduat veya para piyasası fonlarını tercih edebileceğini düşünüyorum. Stopaj yüksek olduğu için yatırımcı her ne kadar bu varlıklara yeni giriş yapmaktan imtina etse de, aylık bazda stopaj sonrası hâlâ %3’e yaklaşan bir getiri böylesi bir ortamda yatırımcıya güven verebilir. Ben para piyasası fonlarını vadeli mevduata göre bir adım daha önde tutmaya devam ediyorum. Hatta nitelikli yatırımcılar için serbest para piyasası fonları çok daha cazip olabilir.TL varlıkların ardından, bu dönemde portföylerde %20-%30 kadar borçlanma araçları veya borçlanma araçları fonlarına yer vermek de güvenli olabilir. Özellikle Türkiye’de faiz indirim döngüsüyle birlikte uzun vadeli tahviller ve borçlanma araçlarında getiri çok daha iyi olacaktır.Dikkat ederseniz konumuz güvenli varlıklar, ama ben neredeyse en sonda en önemli güvenli liman olan altına değiniyorum. Bunun da nedeni, yakın vadede altında çok güçlü bir yükseliş potansiyeli beklemiyor olmam. Hatırlarsak, ons altın 22 Nisan’da tarihi zirvesi olan 3500 doları görmesinin ardından son 3 aydır yatay gitmeye devam ediyor. Hatta öyle ki İsrail-İran savaşında ABD’nin hipersonik füzelerle İran’a saldırmasına rağmen 3450 doları bile aşamadı. Altında son günlerde yatay bant 3330–3385 dolar arasında sıkıştı. Bu bandı hangi yöne kalıcı olarak kırarsa, o yöne tepki bir miktar daha belirgin olabilir. Bu nedenle 3300 dolar altında kalıcılık, 3220, hatta 3200 dolara kadar geri çekilmeyi mümkün kılabilir. Böylesi bir geri çekilmede, uzun vadeli altın birikimcisi için iyi bir alım fırsatı olabilir. Kısa vadeli altın yatırımcısı ise 3385’in üzerinde bir tutunma olması durumunda pozisyon açabilir. Bu durumda 3450 dolara ve hatta tarihi zirvesi 3500 dolara yaklaşan bir fiyatlama şaşırtıcı olmaz. Ezcümle, altın fiyatlarında yakın vadede hâlâ güçlü yükseliş beklemediğim gibi güçlü düşüş de beklemiyorum. Bu nedenle portföylerde kısa vade için 3500 doları geçmeden güçlü bir artış da önermiyorum. Uzun vadeli biriktiriciler ise düzenli periyotlarla kademeli alıma devam edebilirler elbette.Altın tarafında çok olumlu olmamama rağmen, gümüş tarafında daha olumluyum. Resesyon kaygıları gündeme gelmediği takdirde gümüş tarafında yakın vadede ilk olarak 41 dolar, sonrasında da 43 dolarlık hedeflerin görülebileceğini düşünüyorum. Bu nedenle gümüş tarafında kademeli alım yapılması portföyler açısından daha doğru bir tercih olabilir. 36,5 dolar üzerinde kaldığı sürece kısa vadeli pozisyonlar devam ettirilebilir. 38,7 dolar üzerinde ise kısa vadeli pozisyonlarda artış uygun olabilir.Güvenli varlık denilince belki de en son akla gelen, riskli varlık grubundaki borsalardır. İçeride Borsa İstanbul tarafında yılın ilk yarısına göre daha olumluyum. Yakın vadede tarihi zirve 11.252 direncinin kırılmasıyla 12.000’li seviyelere gideceğimizi düşünüyorum. Bu nedenle borsa tarafında Eylül itibarıyla daha iyi bir görünüm bekliyorum. Bu dönemde risk algısına göre belirli miktarda hisse veya sıfır stopaja sahip hisse yoğun fonlarda ağırlık artırılabilir. Dışarıda da ABD hisselerinde üçüncü çeyrekte ara ara düşüşler veya yatay hareket olsa da, özellikle son çeyrekte resesyon kaygılarının olmadığı bir konjonktür olursa yeni ralliler görebiliriz. Bu nedenle ABD hisselerinde de geri çekilmeleri alım fırsatı olarak düşünüyorum.<p data-end="6110" data-is-last-node="" data-is-only-node="" data-start="5370" fr-original-style="text-align: center;" style="text-align: center; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;">Yasal uyarı:&nbsp;Bu yazıda yer alan bilgi, yorum ve değerlendirmeler genel nitelikte olup, hiçbir şekilde bir yatırım aracının alım-satımına yönelik doğrudan veya dolaylı olarak yatırım tavsiyesi niteliği taşımamaktadır. Burada yer alan görüşler, yazarın kişisel değerlendirmelerine dayanmaktadır ve mali durumunuz ile risk-getiri tercihlerinize uygun olmayabilir.

EXANTE

İçeride ve dışarıda belirsizlikler bir miktar azalmış olsa da, yılın geri kalanında da varlıklarını korumaya devam edecek. Dışarıda Trump tarifelerinin nihai hali dün itibarıyla uygulamaya konmuş olsa da, tarife kaynaklı belirsizliklerin tam olarak ortadan kalktığını söylemek zor.

In Kılıcı ile ilgili hikayeler